Drugi mózg w jelitach: czym są psychobiotyki i dlaczego są ważne

18 marca 2026

Czy zdarzyło Ci się kiedyś „czuć coś w brzuchu”? Motyle przed ważnym spotkaniem, ścisk w żołądku przy stresie, a może nagła potrzeba skorzystania z toalety w sytuacji napięcia?

To nie przypadek.

Coraz więcej badań pokazuje, że jelita i mózg są ze sobą w stałym, dwukierunkowym dialogu. Na tyle złożonym, że układ nerwowy jelit bywa nazywany „drugim mózgiem”. Co więcej, mikroorganizmy zamieszkujące nasze jelita mogą realnie wpływać na nastrój, poziom lęku, a nawet sposób myślenia.

Właśnie w tym miejscu pojawia się pojęcie psychobiotyków czyli bakterii, które wspierają nie tylko zdrowie fizyczne, ale również psychiczne.

Psychobiotyki – czym są i czym różnią się od probiotyków?

Psychobiotyki to wyselekcjonowane szczepy bakterii probiotycznych, które, poza wpływem na jelita, wykazują również korzystne działanie na funkcjonowanie psychiczne.

Nie każdy probiotyk ma takie właściwości. Aby dany preparat mógł być określony jako psychobiotyk, jego skuteczność musi być potwierdzona w badaniach klinicznych, prowadzonych również z udziałem ludzi.

Psychobiotyki są najczęściej dostępne w formie specjalistycznych preparatów. Warto zaznaczyć, że popularne produkty fermentowane, takie jak jogurt czy kefir, choć korzystne dla zdrowia, zazwyczaj nie zawierają szczepów o potwierdzonym działaniu psychobiotycznym.

Ich stosowanie może mieć charakter samodzielnej interwencji (np. w zespole jelita nadwrażliwego), ale również stanowić wsparcie leczenia farmakologicznego, w tym terapii przeciwdepresyjnej.

Dodatkowo, psychobiotyki uznawane są za bezpieczne, nie wykazują potencjału uzależniającego i mogą być stosowane równolegle z lekami psychiatrycznymi oraz gastroenterologicznymi (po konsultacji ze specjalistą).

Warto jednak pamiętać, że ich działanie jest zależne od konkretnego szczepu, a pierwsze efekty pojawiają się zazwyczaj po kilku tygodniach regularnego stosowania.

Kto może odnieść korzyści ze stosowania psychobiotyków?

Z psychobiotyków mogą korzystać zarówno osoby zdrowe, jak i pacjenci z określonymi problemami zdrowotnymi.

Wśród potencjalnych beneficjentów znajdują się:

– osoby chcące poprawić równowagę emocjonalną, jakość snu i zdolność radzenia sobie ze stresem,
– osoby zmagające się z depresją i zaburzeniami lękowymi — m.in. poprzez wpływ na poziom serotoniny i GABA,
– osoby żyjące w przewlekłym stresie — dzięki regulacji odpowiedzi stresowej i poziomu kortyzolu,
– pacjenci z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS), u których mogą zmniejszać objawy takie jak wzdęcia, biegunki czy bóle brzucha,
– osoby w różnych grupach wiekowych.

To pokazuje, że psychobiotyki mogą być użyteczne zarówno w profilaktyce, jak i jako element wspierający leczenie.

Co mówią badania kliniczne?

Dane z badań klinicznych wskazują, że określone szczepy bakterii mogą wywierać mierzalny wpływ zarówno na objawy somatyczne, jak i psychiczne.

Przykładowo:

– Lactiplantibacillus plantarum 299v – wykazuje skuteczność w redukcji objawów zespołu jelita nadwrażliwego, takich jak bóle brzucha i wzdęcia, a także może wspierać regulację wypróżnień. W badaniach obserwowano również jego wpływ na obniżenie poziomu kortyzolu oraz wsparcie leczenia depresji poprzez modulację metabolizmu tryptofanu i dostępności serotoniny.

– Połączenie szczepów Lactobacillus helveticus Rosell®-52 oraz Bifidobacterium longum Rosell®-175 wiąże się z redukcją poziomu stresu, poprawą samopoczucia psychicznego oraz jakości snu. W niektórych badaniach zaobserwowano także zmniejszenie objawów lękowych i depresyjnych już po kilku tygodniach suplementacji.

– Preparaty wieloszczepowe (m.in. zawierające różne szczepy Bifidobacterium i Lactobacillus) mogą wspierać integralność bariery jelitowej, redukować stan zapalny oraz zmniejszać nasilenie objawów lękowo-depresyjnych. Dodatkowo obserwowano poprawę funkcji poznawczych, takich jak pamięć robocza, oraz redukcję tendencji do ruminacji i reaktywności emocjonalnej.

Co więcej, suplementacja psychobiotykami może zwiększać skuteczność leczenia farmakologicznego depresji, zmniejszając nasilenie objawów i wpływając na metabolizm serotoniny.

W niektórych badaniach zauważono również wpływ na zachowania impulsywne i podejmowanie decyzji, co może mieć znaczenie w kontekście ADHD czy zaburzeń kontroli impulsów.

Warto jednak podkreślić, że efekty te są zależne od konkretnego szczepu oraz indywidualnych cech pacjenta, a psychobiotyki nie stanowią samodzielnej metody leczenia, lecz element szerszego podejścia terapeutycznego. Psychobiotyki stanowią obiecujący element integrujący podejście psychologiczne i somatyczne. Ich działanie obejmuje zarówno regulację procesów jelitowych, jak i wpływ na układ nerwowy oraz funkcjonowanie psychiczne.

Z perspektywy praktyki klinicznej mogą one pełnić rolę wsparcia w leczeniu zaburzeń nastroju, lęku oraz dolegliwości psychosomatycznych, szczególnie tych związanych z osią jelita–mózg.

Jednocześnie wymagają świadomego i indywidualnego podejścia, które jest oparte na wiedzy o konkretnych szczepach, czasie działania oraz kontekście klinicznym pacjenta.

Autor tekstu: Sobczyńska Patrycja